Evliya Çelebi…

Evliya Çelebi…

Evliya Çelebi 17. yüzyılın önde gelen, az sayıdaki gezgin ve yazarlarındandır.

Elli yılı aşkın süreyle Batı Avrupa, Kuzey Afrika, Mısır, Orta Doğu, Asya, Kafkasya ve Anadolu topraklarını gezmiş, gördüklerini de Seyahatname adlı 10 ciltlik eserinde toplamıştır.

Evliya Çelebi, çok iyi bir öğrenim gördü. Okul öğreniminin dışında özel hocalardan Kur’an, kaligrafi, musiki, zamanın geçerli yabancı dilleri olan Arapça ve Farsçayı öğrendikten sonra babasının komşusu kuyumcu Simyon’dan Rumca öğrenmiş, bir miktar da Latince dersi görmüştür.

25 yaşında iken Sultan IV. Murat tarafından saraya alınmıştır. Yaptığı işlerle padişah ve devlet ileri gelenlerinin beğenisini kazanmıştır.

Seyahatlerinin bir bölümünü rütbeli devlet adamları refakatinde yaptı. Zamanına göre iyi derecede eğitim gören Evliya Çelebi çok girgin olup, nerede konuşacağını bilen, hoş sohbet, ayni zamanda cesur bir gezgindir.

Birçok harbe katılmış, hatırı sayılır tehlikeler atlatmıştır.

Küçük yaşlarından itibaren içinde müthiş bir gezi arzusu vardı. Yeni yerler görmek, yeni insanlar tanımak istiyordu. İlk gezisini, İstanbul ve çevresine yaptı. Daha sonra İstanbul dışına çıktı.

Evliya Çelebi 1630’dan 1681’e kadar sürecek olan elli yılı aşkın bir seyahat hayatı yaşadı. Gezdiği yerler arasında o zamanki Osmanlı İmparatorluğu sınırları içerisinde yer alan hemen hemen bütün yerler vardı.

Gerçekçi bir gözle izlenen olaylar, yalın ve duru, kendine özgü, halkın anlayacağı şekilde yazılmıştır. Halk etimolojisi de bolca görülür.

Evliya Çelebi Seyahatname’sinde gezip gördüğü yerleri kendi üslubu ile anlatmaktadır. Bütün gezmiş ve görmüş olduğu memleketler hakkında oldukça önemli bilgiler içermektedir. Eser bu yönden Türk Kültür Tarihi ve Gezi Edebiyatı açısından önemli bir yere sahip olmuştur.

Bugün Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesinde bulunan ve özgün metni 4000 sayfa tutan 10 ciltlik Seyahatname’sinde Evliya Çelebi 52 yıllık gezi hayatı boyunca devamlı not tutmuş, nerelere gittiğini, ne yaptığını, kimlerle görüştüğünü uzun uzun yazmıştır.

Gezip dolaştığı yerlerde öncelikle o yerin yöneticilerinden bilgiler almış, bölgenin kayıtlarını incelemiş ve diğer ileri gelenlerden istifade etmiş, halkla görüşmüş, bütün bunlara ilave olarak da kendisi bizzat gezip görerek, ölçüp biçerek edindiği bilgileri tek tek yazarak eserini tamamlamıştır.

Bu seyahatname tarihleri ve Seyahatname’deki cilt numarası sırasıyla şunlardır;

1630 – İstanbul ve Çevresi

1640 – Anadolu, Kafkaslar, Girit ve Azerbaycan

1640 – Suriye, Filistin, Ermenistan ve Rumeli

1655 – Doğu Anadolu Bölgesi, Irak ve İran

1656 – Rusya ve Balkanlar

1663/1664 – Macaristan’da askeri seferler

1664 – Avusturya, Kırım ve 2. kez Kafkaslar

1667/1670 – Yunanistan ve 2. kez Kırım ve 2. kez Rumeli

1671 – Hac için Hicaz, Mekke ve Medine

– Mısır

Evliya Çelebi 25 Mart 1611 tarihinde İstanbul’da doğmuş 1682 yılından sonra vefa etmiştir. Ölüm yeri ve mezarı bilinmemektedir.

Bence FIJET Türkiye(ATURJET)’in öncülüğünü yapacağı etkinliklerden birincisi Tarihteki Türk Ünlüleri serisindeki ilk çalışma olarak dünyadaki ilk ve en büyük gezgin Evliya Çelebi ile ilgili her yıl belirlenecek bir tarihte FIJET Dünya Turizm Gazetecileri ve Yazarları arasında bu dünya çapındaki gezgini bir yıl boyunca haber, araştırma, köşe yazısı olarak en güzel anlatanların ödüllendirileceği bir yarışma açmak, eminim Türk halkının yaşam biçimleri, örf ve adetlerini tanıtmalarını sağlayacak, ülke tanıtımına ve turizmine önemli katkı sağlayacaktır.

Böyle bir çalışmaya T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, İ.B.B. Başkanlığı, İ.B.B. Turizm Platformu, TÜRSAB, TUROB ve THY, büyük kitapevleri ilk akla gelen sponsorlar olarak muhakkak düşünülmelidir.

Hüseyin KURTOĞULLARI

03.03.2020, İstanbul

Bir Cevap Yazın